Đất vườn miền núi phía tây Khánh Hoà đang được hỏi mua nhiều để làm vườn đón khách, homestay hay farmstay. Bài nói khách lên Khánh Sơn, Khánh Vĩnh để làm gì, thửa đất trồng cây lâu năm được dùng kết hợp vào dịch vụ du lịch tới đâu theo Điều 218 Luật Đất đai 2024 và Điều 99 Nghị định 102/2024, vì sao đất rừng là một con đường khác hẳn, và bốn bước kiểm trước khi đặt cọc.

Đất vườn ở Khánh Sơn và Khánh Vĩnh làm được du lịch sinh thái, nhưng trong khuôn khổ hẹp hơn nhiều người mua nghĩ: thửa đất vẫn là đất nông nghiệp, phần đón khách tối đa một nửa diện tích, và công trình phải tháo dỡ được. Người mua đến đây thường mang trong đầu hình ảnh một khu farmstay có nhà gỗ, hồ bơi và vườn sầu riêng trĩu quả. Hình ảnh đó có thể thành hiện thực một phần, với điều kiện người mua biết trước thửa đất của mình thuộc loại nào và luật cho phép dựng gì trên đó. Bài này đặt ba thứ cạnh nhau: khách lên núi để làm gì, đất vườn được dùng tới đâu, và vì sao đất rừng là một câu chuyện khác.
Khách lên Khánh Sơn, Khánh Vĩnh để làm gì?
Khách lên vùng núi phía tây Khánh Hoà chủ yếu vì sầu riêng, thác suối và văn hoá Raglai, và họ đến theo mùa nhiều hơn quanh năm. Theo Tạp chí Toà án nhân dân ngày 17/08/2026, vùng Khánh Sơn có khoảng 3.825 ha sầu riêng, trong đó 2.690 ha đang cho thu hoạch, sản lượng năm 2026 ước 40.000–41.000 tấn. Khoảng 4.600–4.900 hộ trồng sầu riêng, hơn 2.500 hộ là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu người Raglai.
Con số đó cho thấy vườn sầu riêng là thứ khách nhìn thấy và muốn chạm vào: hái trái, ăn tại vườn, mua mang về. Phía Khánh Vĩnh, khách tìm đến thác suối và khu du lịch Yang Bay, nơi văn hoá Raglai là một phần của trải nghiệm. Thác Tà Gụ ở Khánh Sơn thì nằm trong rừng đầu nguồn, không có hàng quán, khách chủ yếu là nhóm nhỏ tự đi, theo Diễn đàn Doanh nghiệp.
Lượng khách của cả tỉnh rất lớn: theo VnEconomy ngày 03/08/2026, Khánh Hoà đón hơn 15 triệu lượt khách trong 7 tháng đầu năm 2026, khách quốc tế khoảng 5,5 triệu lượt. Phần lớn số khách đó ở lại bờ biển Nha Trang và Cam Ranh. Người làm chỗ đón khách trên núi đang nhắm tới một nhánh nhỏ của dòng khách ấy, chủ yếu là khách trong tỉnh đi cuối tuần và khách mùa sầu riêng, nên doanh thu dồn vào vài tháng chứ không trải đều cả năm.

Đất vườn được dựng gì để đón khách?
Thửa đất trồng cây lâu năm được dùng kết hợp vào dịch vụ du lịch mà không phải chuyển mục đích, nhưng phần dịch vụ không vượt quá 50% diện tích và công trình phải dễ tháo dỡ. Điểm a khoản 1 Điều 218 Luật Đất đai 2024 cho phép đất nông nghiệp kết hợp với thương mại, dịch vụ. Khoản 2 Điều 99 Nghị định 102/2024/NĐ-CP đặt các giới hạn cụ thể, theo LuatVietnam ngày 13/05/2025:
| Điều kiện | Nghĩa với một vườn 1.000 m2 |
|---|---|
| Diện tích kết hợp không quá 50% diện tích mục đích chính | Tối đa 500 m2 dùng cho chòi nghỉ, khu ăn uống, lối dạo; phần còn lại vẫn trồng cây |
| Không làm thay đổi loại đất | Giấy chứng nhận vẫn ghi đất trồng cây lâu năm |
| Không làm mất điều kiện trở lại mục đích chính | Không đổ bê tông kín nền, không san lấp làm hỏng đất trồng |
| Công trình quy mô phù hợp, dễ tháo dỡ | Nhà gỗ, nhà khung lắp ghép, mái lá; không phải biệt thự bê tông |
| Thời hạn không vượt thời hạn sử dụng đất chính | Phương án kết thúc cùng lúc với thời hạn ghi trên sổ |
Nguồn: LuatVietnam, 13/05/2025, tóm Điều 218 Luật Đất đai 2024 và Điều 99 Nghị định 102/2024/NĐ-CP.
Muốn dùng kết hợp, chủ đất lập phương án sử dụng đất kết hợp và nộp để được duyệt; cơ quan có thẩm quyền trả lời trong 15 ngày kể từ khi đủ hồ sơ. Từ 01/7/2025, phần thẩm quyền đất đai trước đây của cấp huyện đã chuyển xuống cấp xã theo Nghị định 151/2025/NĐ-CP, nên người dân ở các xã mới của Khánh Sơn và Khánh Vĩnh làm việc trực tiếp với UBND xã nơi có đất.
Hệ quả cho người mua là một khu đón khách nhỏ, nhẹ, nằm giữa vườn cây đang thu hoạch. Mô hình này hợp với vườn sầu riêng có khách hái trái và ăn tại chỗ hơn là với một khu nghỉ dưỡng có phòng ngủ kiên cố. Cách tính chuyện xây một căn nhà nghỉ cuối tuần trên đất vườn quanh Nha Trang đã viết ở bài mua đất vườn làm nhà nghỉ cuối tuần.
Đất rừng sản xuất và rừng phòng hộ thì đi đường nào?
Du lịch trong rừng là con đường của dự án đầu tư thuê môi trường rừng, không phải con đường của một gia đình mua vài nghìn mét vuông đất đồi. Nghị định 91/2024/NĐ-CP sửa Nghị định 156/2018, có hiệu lực từ 18/7/2024, định nghĩa dự án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong rừng là dự án đầu tư có sử dụng môi trường rừng. Theo TheLEADER ngày 06/09/2024, nghị định quy định cách chọn tổ chức, cá nhân thuê môi trường rừng, trình tự duyệt đề án du lịch sinh thái, và chỉ cho xây công trình chủ yếu ở nơi đất trống, trảng cỏ.
Quỹ đất đồi phía sau nhiều vườn ở Khánh Vĩnh là đất rừng sản xuất, trồng keo hoặc để trống. Người mua thửa như vậy với ý định dựng bungalow đón khách sẽ thấy giấy tờ của mình không mở ra con đường nào để làm điều đó. Với rừng phòng hộ, rào cản còn đến sớm hơn: điểm b khoản 8 Điều 45 Luật Đất đai 2024 không cho cá nhân không sinh sống trong khu vực rừng phòng hộ, rừng đặc dụng nhận chuyển nhượng đất ở và đất khác trong khu vực đó, như bài đường lên Khánh Vĩnh và đất vườn đồi đã nêu.
| Loại đất trên giấy | Đón khách được ở mức nào |
|---|---|
| Đất trồng cây lâu năm | Dùng kết hợp tối đa 50% diện tích, công trình dễ tháo dỡ, cần phương án được duyệt |
| Đất rừng sản xuất | Chỉ theo dự án thuê môi trường rừng có đề án du lịch sinh thái được tỉnh duyệt |
| Đất trong ranh rừng phòng hộ, đặc dụng | Cá nhân ngoài khu vực không nhận chuyển nhượng được |
| Đất ở nông thôn | Xây nhà theo quy định xây dựng, làm homestay theo điều kiện kinh doanh lưu trú |

Đường lên núi quyết định khách có quay lại không
Một vườn đón khách sống bằng số khách quay lại, và khách chỉ quay lại khi đường lên đủ an toàn trong mùa mưa. Đường liên vùng Khánh Sơn – Khánh Vĩnh dài khoảng 56,7 km, nối Quốc lộ 27C với Tỉnh lộ 656, vốn 1.930 tỷ đồng, hạn hoàn thành cuối năm 2027, trong đó đoạn khoảng 30 km qua rừng tự nhiên là phần khó nhất, theo bài đường liên vùng Khánh Sơn – Khánh Vĩnh. Khi tuyến này thông, khách có thể đi một vòng Nha Trang – Khánh Vĩnh – Khánh Sơn – Cam Ranh trong một chuyến, thay vì đi vào rồi quay ra cùng một đèo.
Quy hoạch cũng đang nghiêng về hướng sinh thái: xã Trung Khánh Vĩnh công bố quy hoạch chung đến năm 2050 ngày 9/11/2026 theo mô hình đô thị sinh thái núi rừng, như bài quy hoạch chung xã Trung Khánh Vĩnh đã điểm. Quy hoạch chung cho biết hướng đi của cả xã, còn việc một thửa cụ thể được dùng vào việc gì vẫn do loại đất và quy hoạch sử dụng đất quyết định.
Bốn bước kiểm trước khi đặt cọc đất vườn để đón khách
- Bước 1 — Đọc loại đất và thời hạn trên giấy chứng nhận. Ghi rõ phần nào là đất trồng cây lâu năm, phần nào là đất rừng sản xuất, phần nào là đất ở, kèm thời hạn sử dụng của từng phần.
- Bước 2 — Hỏi UBND xã thửa đất có nằm trong ranh rừng phòng hộ, đặc dụng hay quy hoạch nào khác không. Đây là câu hỏi quyết định việc sang tên được hay không, trước cả chuyện đón khách.
- Bước 3 — Phác phương án dùng kết hợp trước khi trả giá. Tính xem 50% diện tích đất trồng cây đủ cho mấy chòi nghỉ, khu ăn uống và chỗ đậu xe, rồi hỏi xã về hồ sơ và nghĩa vụ tài chính đi kèm.
- Bước 4 — Đi đường lên vào mùa mưa. Một con đường dễ đi tháng ba có thể sạt lở tháng mười một, và khách cuối tuần sẽ không quay lại nơi họ từng mắc kẹt.
Xấu: "Vườn 2 ha có sầu riêng, xây farmstay thoải mái." Tốt: "Vườn 2 ha, trong đó 1,4 ha đất trồng cây lâu năm và 0,6 ha đất rừng sản xuất; phần cây lâu năm được xin dùng kết hợp tối đa 0,7 ha với công trình lắp ghép, phần rừng sản xuất giữ trồng rừng." Câu thứ hai cho người mua biết chính xác mình đang trả tiền cho cái gì.
Ai KHÔNG phù hợp với đất vườn du lịch sinh thái phía tây?
Người muốn xây một khu nghỉ dưỡng có phòng ngủ kiên cố, hồ bơi lớn và nhà hàng trên đất nông nghiệp sẽ đi ngược với điều kiện dễ tháo dỡ và giới hạn 50% diện tích. Kế hoạch như vậy cần đất ở hoặc đất thương mại dịch vụ, tức là một bài toán chuyển mục đích với chi phí và thời gian khác hẳn.
Người cần dòng tiền đều mỗi tháng để trả nợ vay cũng khó sống với mô hình này. Khách lên núi dồn vào mùa sầu riêng và cuối tuần, nên những tháng mưa có thể gần như không có doanh thu trong khi khoản trả nợ vẫn đến hạn.
Người phù hợp là người đã có hoặc sẵn lòng chăm một vườn cây đang cho trái, coi phần đón khách là nguồn thu thêm từ chính khu vườn, làm việc với xã từ đầu về phương án kết hợp, và chấp nhận một công trình nhỏ, nhẹ giữa vườn thay vì một khu nghỉ dưỡng.
Câu hỏi thường gặp
Đất trồng cây lâu năm ở Khánh Sơn có được xây homestay không?
Không được xây nhà ở hay khách sạn kiên cố khi đất vẫn là đất trồng cây lâu năm. Chủ đất có thể xin dùng kết hợp tối đa 50% diện tích vào dịch vụ du lịch theo Điều 99 Nghị định 102/2024, với công trình quy mô phù hợp và dễ tháo dỡ, sau khi phương án được UBND xã duyệt.
Dùng đất vườn kết hợp làm du lịch có phải chuyển mục đích sử dụng đất không?
Không phải chuyển mục đích, vì sử dụng kết hợp giữ nguyên loại đất trên giấy chứng nhận. Đổi lại, phần dịch vụ chỉ được chiếm tối đa một nửa diện tích, không được làm mất khả năng trồng trọt trở lại, và người sử dụng đất phải làm đủ nghĩa vụ tài chính theo phương án.
Mua đất rừng sản xuất ở Khánh Vĩnh để làm du lịch sinh thái được không?
Du lịch trong rừng đi theo Nghị định 91/2024 dưới dạng dự án đầu tư thuê môi trường rừng, có đề án được tỉnh duyệt và công trình chủ yếu trên đất trống, trảng cỏ. Đây là con đường của nhà đầu tư dự án, không phải của một gia đình mua vài nghìn mét vuông đất rừng để dựng nhà đón khách.
Khách lên Khánh Sơn đông nhất vào lúc nào?
Khách đổ về theo mùa sầu riêng và cuối tuần, vì sầu riêng là lý do chính để người Nha Trang và Cam Ranh lên vùng này. Ngoài mùa vụ, lượng khách mỏng hơn hẳn, nên người làm chỗ đón khách cần tính doanh thu theo vài tháng cao điểm chứ không chia đều mười hai tháng.
Số liệu trong bài lấy từ đâu (10 mục)
| Khẳng định trong bài | Căn cứ |
|---|---|
| Vùng Khánh Sơn có khoảng 3.825 ha sầu riêng, trong đó 2.690 ha đang cho thu hoạch; sản lượng năm 2026 ước 40.000–41.000 tấn; riêng xã Khánh Sơn 1.345 ha, 997 ha cho thu hoạch; khoảng 4.600–4.900 hộ trồng, hơn 2.500 hộ là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu Raglai; thương lái thu mua khoảng 50.000 đồng/kg | Tạp chí Toà án nhân dân, 17/08/2026 — 'Từ nương rẫy bấp bênh đến cây vàng đổi đời trên triền núi Khánh Sơn' (tapchitoaan.vn/tu-nuong-ray-bap-benh-den-%22cay-vang%22-doi-doi-tren-trien-nui-khanh-son16209.html) |
| Điểm a khoản 1 Điều 218 Luật Đất đai 2024 cho đất nông nghiệp kết hợp thương mại, dịch vụ; khoản 2 Điều 99 Nghị định 102/2024/NĐ-CP: diện tích kết hợp không quá 50% diện tích dùng vào mục đích chính, không làm thay đổi loại đất, công trình có quy mô phù hợp và dễ tháo dỡ, thời hạn không vượt thời hạn sử dụng đất chính, phải có phương án sử dụng đất kết hợp được duyệt trong 15 ngày kể từ khi đủ hồ sơ; ví dụ 1.000 m2 đất trồng cây lâu năm dùng tối đa 500 m2 cho dịch vụ | LuatVietnam, 13/05/2025 — 'Đất nông nghiệp sử dụng đa mục đích không cần chuyển đổi: Có đúng không?' (luatvietnam.vn/dat-dai-nha-o/dat-nong-nghiep-su-dung-da-muc-dich-khong-can-chuyen-doi-co-dung-khong-567-102090-article.html) |
| Từ 01/7/2025, thẩm quyền của UBND cấp huyện trong các nghị định hướng dẫn Luật Đất đai chuyển cho cấp xã theo Nghị định 151/2025/NĐ-CP | Thư viện Pháp luật — 'Thẩm quyền về đất đai của UBND cấp xã từ 1/7/2025' (thuvienphapluat.vn/phap-luat-doanh-nghiep/bai-viet/tham-quyen-ve-dat-dai-cua-ubnd-cap-xa-tu-1-7-2025-12973.html) |
| Nghị định 91/2024/NĐ-CP sửa Nghị định 156/2018/NĐ-CP, hiệu lực 18/7/2024: dự án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong rừng là dự án đầu tư có sử dụng môi trường rừng; có quy định chọn tổ chức, cá nhân thuê môi trường rừng và trình tự duyệt đề án du lịch sinh thái; công trình chủ yếu được xây ở nơi đất trống, trảng cỏ | TheLEADER, 06/09/2024 — 'Du lịch dưới tán rừng: Đường đi sáng tỏ vẫn cần hướng dẫn' (theleader.vn/du-lich-duoi-tan-rung-duong-di-sang-to-van-can-huong-dan-d36692.html) và VCCI — trang văn bản Nghị định 91/2024/NĐ-CP |
| Điểm b khoản 8 Điều 45 Luật Đất đai 2024 không cho cá nhân không sinh sống trong khu vực rừng phòng hộ, rừng đặc dụng nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho đất ở và đất khác trong khu vực đó | Bài /tin đã đăng: duong-lien-xa-dien-khanh-khanh-vinh-va-dat-vuon-doi |
| Đường liên vùng Khánh Sơn – Khánh Vĩnh dài khoảng 56,7 km nối Quốc lộ 27C với Tỉnh lộ 656, vốn 1.930 tỷ đồng, hạn hoàn thành cuối năm 2027; đoạn 2 khoảng 30 km qua rừng tự nhiên là phần khó nhất | Bài /tin đã đăng: duong-lien-vung-khanh-son-khanh-vinh-doan-rung-30-km (VnExpress, Thanh Niên 25–26/09/2026) |
| Xã Trung Khánh Vĩnh công bố quy hoạch chung đến năm 2050 ngày 9/11/2026, phát triển theo mô hình đô thị sinh thái núi rừng | Bài /tin đã đăng: quy-hoach-chung-xa-trung-khanh-vinh-cong-bo |
| Khánh Hoà đón hơn 15 triệu lượt khách trong 7 tháng đầu năm 2026, tăng gần 39%, khách quốc tế khoảng 5,5 triệu lượt; Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch dự kiến xây dựng chính sách hỗ trợ du lịch cộng đồng giai đoạn 2026–2030 | VnEconomy, 03/08/2026 — 'Du lịch Khánh Hòa tiếp tục tăng trưởng mạnh trong năm 2026' (vneconomy.vn/du-lich-khanh-hoa-tiep-tuc-tang-truong-manh-trong-nam-2026.htm) |
| Thác Tà Gụ ở Khánh Sơn nằm trong rừng đầu nguồn, không phát triển hàng quán, khách chủ yếu đi nhóm nhỏ tự túc | Diễn đàn Doanh nghiệp — 'Băng rừng về Tà Gụ' (diendandoanhnghiep.vn/bang-rung-ve-ta-gu-10127566.html) |
| Nhận định về mùa vụ khách, cách chia ba nhóm đất và bốn bước kiểm là suy luận của người viết | Suy luận của người viết |
