Nhà phố cũ ở Nha Trang hay có gác lửng, tầng tum, phòng cơi ra sân sau xây sau khi có sổ và không xin phép. Phần này không làm hợp đồng mua bán vô hiệu, nhưng nó đi qua ba cửa với ba kết quả khác nhau: công chứng ký theo hiện trạng sổ, ngân hàng định giá bỏ phần không phép, và cơ quan đăng ký không ghi nhận phần xây thêm cho tới khi được hợp thức. Bài này nói từng cửa xử lý thế nào, phần nào hợp thức được, và người mua phải hỏi câu gì trước khi đặt cọc.

Phần xây thêm không phép không ngăn bạn sang tên, nhưng nó không theo bạn vào sổ, không vào giá ngân hàng, và có thể bị buộc tháo dỡ dưới tên bạn. Nhà phố cũ ở trung tâm Nha Trang gần như căn nào cũng có một thứ như vậy: gác lửng đổ sau, tầng tum lợp tôn, phòng cơi ra sân sau. Người bán gọi đó là "diện tích sử dụng"; ba cơ quan bạn sắp gặp gọi nó bằng ba tên khác nhau.
Cửa thứ nhất, công chứng: ký theo cái gì?
Công chứng viên ký theo thửa đất và tài sản ghi trên giấy chứng nhận, không ký theo căn nhà bạn vừa đi xem. Lấy ví dụ của người viết: sổ ghi nhà 60 m² một tầng, hiện trạng có thêm gác lửng 25 m² và phòng cơi nới 12 m² ở sân sau. Hợp đồng mua bán sẽ chuyển quyền sử dụng đất và nhà 60 m²; 37 m² còn lại không xuất hiện trong hợp đồng.
Nhiều văn phòng công chứng xử lý phần chênh bằng một bản cam kết: hai bên xác nhận hiện trạng khác sổ và tự chịu trách nhiệm. Chữ ký của bạn trên bản cam kết đó có một nghĩa cụ thể: nếu sau này phường lập biên bản vi phạm, người bị buộc tháo dỡ là chủ sở hữu hiện tại, tức bạn, không phải người đã xây.

Cửa thứ hai, ngân hàng: định giá bỏ phần nào?
Ngân hàng định giá theo đất và phần nhà có trên sổ hoặc có giấy phép; phần không phép bị bỏ khỏi giá trị tài sản bảo đảm. Với ví dụ trên, bạn trả tiền cho một căn nhà 97 m² sàn nhưng ngân hàng cho vay trên căn nhà 60 m² sàn. Khoản chênh phải bù bằng vốn tự có, và người mua phát hiện điều này sau khi đã đặt cọc là chuyện gặp đều ở Nha Trang.
Hệ quả thứ hai nặng hơn: một số ngân hàng từ chối nhận thế chấp nhà đang có vi phạm trật tự xây dựng chưa xử lý, vì tài sản bảo đảm có thể bị buộc tháo dỡ một phần. Người mua cần vay nên gửi ảnh hiện trạng và bản sao sổ cho ngân hàng trước ngày đặt cọc, và hỏi đúng một câu: "Phần này có làm hồ sơ bị từ chối không?"
| Phần nhà | Công chứng | Ngân hàng | Đăng ký đất đai |
|---|---|---|---|
| Đất và nhà 60 m² trên sổ | Vào hợp đồng | Tính giá | Sang tên bình thường |
| Gác lửng 25 m² xây sau, không phép | Ngoài hợp đồng, kèm cam kết | Không tính | Không ghi nhận cho tới khi hợp thức |
| Phòng cơi nới 12 m² ở sân sau | Ngoài hợp đồng, kèm cam kết | Không tính; có thể là lý do từ chối | Không ghi nhận; có thể bị buộc tháo dỡ nếu lấn chỉ giới |
Số liệu trong bảng là ví dụ minh hoạ của người viết.
Cửa thứ ba, đăng ký đất đai: sang tên có vướng không?
Sang tên quyền sử dụng đất và nhà trên sổ không bị chặn bởi phần xây thêm; thứ bị chặn là việc ghi phần xây thêm lên sổ mới. Văn phòng đăng ký đất đai cập nhật tên chủ mới theo hợp đồng công chứng. Sổ mới vẫn ghi nhà 60 m² một tầng. Gác lửng và phòng cơi nới tiếp tục tồn tại ngoài sổ, dưới tên bạn.
Muốn phần xây thêm vào sổ, phải hợp thức: nộp phạt theo mức áp dụng cho nhà ở riêng lẻ (chúng tôi đã liệt kê ở bài về các mức phạt vi phạm trật tự xây dựng), xin cấp phép bổ sung hoặc điều chỉnh, rồi hoàn công và đăng ký biến động. Điều kiện để được cấp phép bổ sung là phần xây thêm phù hợp quy hoạch và quy chuẩn. Hai thứ hay vướng:
- Số tầng của hẻm. Nhà trong hẻm nhỏ bị giới hạn tầng cao; một tầng tum đổ bê tông có thể làm căn nhà vượt số tầng cho phép. Chúng tôi đã viết hẻm dưới 4 m bị giới hạn tầng cao thế nào. Gác lửng có lợi hơn ở điểm này: theo Thông tư 06/2021/TT-BXD, tầng lửng có diện tích sàn không vượt 65% diện tích sàn tầng ngay dưới không tính vào số tầng.
- Chỉ giới và khoảng lùi. Phòng cơi ra sân sau hoặc ra ban công đua ra hẻm thường chạm chỉ giới xây dựng; phần này không hợp thức được bằng tiền phạt, chỉ còn cách tháo dỡ.

Người mua hỏi gì trước khi đặt cọc?
Hỏi ba câu, mỗi câu ở một nơi, trước khi chuyển một đồng cọc.
- Bước 1 — Hỏi người bán: "Sổ ghi bao nhiêu mét sàn, bao nhiêu tầng?" Đối chiếu với căn nhà đang đứng. Phần chênh là danh sách phải xử lý.
- Bước 2 — Hỏi phường: "Hẻm này được xây mấy tầng, có quy hoạch mở rộng không?" Câu trả lời cho biết phần xây thêm hợp thức được hay chỉ tháo được.
- Bước 3 — Hỏi ngân hàng: "Với hiện trạng này, hồ sơ vay có bị từ chối không, định giá bao nhiêu?" Nếu không vay, bỏ bước này.
Ba câu trả lời quyết định giá bạn trả. Nhà có 37 m² sàn ngoài sổ hợp thức được là nhà rẻ hơn giá rao một khoản bằng tiền phạt và phí hoàn công; nhà có 37 m² không hợp thức được là nhà 60 m² kèm chi phí tháo dỡ, và giá phải tính theo 60 m². Người mua nhà phố cũ để cải tạo cho thuê ở trung tâm Nha Trang nên đưa khoản này vào bài toán trước khi nói về tiền thuê.
Ai KHÔNG phù hợp
Người cần vay trên 60% giá mua không nên chọn nhà có phần lớn diện tích nằm ngoài sổ; ngân hàng chỉ cho vay trên phần có trên sổ, và khoản chênh dễ làm vỡ kế hoạch tài chính sau khi đã cọc.
Người mua để ở lâu dài và không có ý định vay có thể chấp nhận phần xây thêm nếu đã hỏi phường và biết nó hợp thức được, với điều kiện trừ tiền phạt và phí hoàn công vào giá. Mayhomes - Chi nhánh Nha Trang là đại lý phân phối độc lập; chúng tôi giúp khách đối chiếu sổ với hiện trạng nhưng không thay phường trả lời câu hỏi về quy hoạch.
Câu hỏi thường gặp
Nhà có phần xây không phép thì công chứng mua bán được không?
Được. Văn phòng công chứng công chứng hợp đồng theo thửa đất và tài sản ghi trên sổ; phần xây thêm không có trên sổ nằm ngoài hợp đồng. Nhiều văn phòng yêu cầu hai bên ký cam kết tự chịu trách nhiệm về phần hiện trạng khác sổ, và người mua nên hiểu cam kết đó nghĩa là rủi ro tháo dỡ chuyển sang mình.
Ngân hàng có tính gác lửng, phòng cơi nới vào giá định giá không?
Thường không. Ngân hàng định giá theo diện tích đất và diện tích xây dựng ghi trên sổ hoặc có giấy phép; phần không phép bị loại khỏi giá trị tài sản bảo đảm, và một số ngân hàng từ chối nhận thế chấp nhà đang có vi phạm xây dựng chưa xử lý. Người mua cần vay nên hỏi ngân hàng trước khi đặt cọc.
Có hợp thức được gác lửng xây sau không?
Hợp thức được nếu phần xây thêm phù hợp quy hoạch và quy chuẩn, ví dụ gác lửng có diện tích sàn không vượt 65% tầng dưới theo Thông tư 06/2021/TT-BXD, sau khi nộp phạt và xin cấp phép bổ sung rồi hoàn công. Không hợp thức được nếu nó vượt tầng cao cho phép của hẻm, lấn chỉ giới hoặc lấn khoảng lùi; khi đó cách duy nhất là tháo dỡ.
Số liệu trong bài lấy từ đâu (5 mục)
| Khẳng định trong bài | Căn cứ |
|---|---|
| Các mức phạt vi phạm trật tự xây dựng đối với nhà ở riêng lẻ: xây sai phép, xây không phép, buộc tháo dỡ phần vi phạm | Bài /tin đã đăng: phat-vi-pham-trat-tu-xay-dung-cac-muc (dẫn Nghị định 16/2022/NĐ-CP) |
| Tầng lửng của nhà ở riêng lẻ không tính vào số tầng khi diện tích sàn tầng lửng không vượt 65% diện tích sàn tầng ngay bên dưới | Thông tư 06/2021/TT-BXD của Bộ Xây dựng về phân cấp công trình xây dựng, phần quy định về cách tính số tầng — văn bản công khai trên vbpl.vn |
| Nhà trong hẻm dưới 4 m bị giới hạn tầng cao thế nào | Bài /tin đã đăng: hem-duoi-4-m-xay-nha-bi-gioi-han-tang-cao-the-nao |
| Mua nhà phố cũ trung tâm Nha Trang để cải tạo cho thuê tính thế nào | Bài /tin đã đăng: nha-pho-cu-trung-tam-nha-trang-mua-de-cai-tao-cho-thue-tinh-the-nao |
| Ví dụ nhà 60 m² có gác lửng 25 m² và phòng cơi nới 12 m² dùng trong bài là ví dụ minh hoạ của người viết | Ví dụ của người viết |
