Khi một đồng chủ sở hữu theo phần muốn bán phần của mình, Điều 218 Bộ luật Dân sự 2015 buộc họ chào bán bằng văn bản cho những người cùng sở hữu trước, và chờ 3 tháng với bất động sản. Bỏ qua bước này, người đồng sở hữu còn lại có quyền yêu cầu Toà án chuyển quyền và nghĩa vụ của người mua sang cho mình. Bài này giải thích quy định, hệ quả cho người mua phần, và năm bước kiểm trước khi ký.

Quyền ưu tiên mua là quyền của những người cùng sở hữu được mua trước phần mà một người trong số họ muốn bán, và nó ràng buộc cả người mua đến từ bên ngoài. Nếu người bán bỏ qua bước chào bán, người đồng sở hữu còn lại có thể xin Toà án lấy luôn hợp đồng về tay mình. Người mua phần là người chịu thiệt đầu tiên, dù lỗi không nằm ở họ.
Bài đồng sở hữu trên một sổ hồng đã nói về quyền và lối thoát của người đang đứng tên chung. Bài này nhìn từ phía người mua phần của một đồng chủ sở hữu.
Quyền ưu tiên mua áp dụng khi nào?
Chỉ áp dụng với sở hữu chung theo phần, khi một người bán phần của riêng mình. Hai điều kiện này loại ra khá nhiều tình huống người mua tưởng là giống nhau.
Bộ luật Dân sự 2015 chia sở hữu chung làm hai loại. Điều 209 định nghĩa sở hữu chung theo phần: phần của từng người được xác định, ví dụ ba anh em mỗi người một phần ba. Điều 210 định nghĩa sở hữu chung hợp nhất: phần của từng người không xác định; Điều 213 xếp tài sản chung vợ chồng vào loại này.
| Tình huống | Quyền ưu tiên mua theo Điều 218? | Cái gì quyết định |
|---|---|---|
| Ba anh em đứng tên, một người bán phần mình | Có | Chào bán bằng văn bản, chờ 3 tháng |
| Tất cả người đứng tên cùng bán cả căn | Không phát sinh | Tất cả cùng ký |
| Vợ hoặc chồng muốn bán "phần của mình" | Không theo cơ chế này | Thoả thuận của hai người hoặc quy định pháp luật (khoản 2 Điều 218) |
| Hai người góp vốn, sổ chỉ đứng tên một người | Không trên giấy | Thoả thuận góp vốn giữa hai người |
Dòng cuối là chỗ hay gặp: người góp vốn không đứng tên thì với người mua bên ngoài, họ không phải đồng chủ sở hữu. Rủi ro của cách đứng tên này có ở bài góp vốn mua chung bất động sản: rủi ro nằm ở đâu.
Bán đúng luật phải qua những bước nào?
Thông báo bằng văn bản, cùng điều kiện với người ngoài, rồi chờ đủ 3 tháng. Khoản 3 Điều 218 Bộ luật Dân sự 2015 quy định cả ba vế này.
- Văn bản. Lời nói qua điện thoại, tin nhắn "anh có mua không" không đủ. Luật ghi rõ thông báo phải thể hiện bằng văn bản.
- Cùng điều kiện. Giá, cách trả tiền, thời hạn trong thông báo cho đồng chủ sở hữu phải giống điều kiện chào người ngoài. Chào người nhà một mức giá rồi bán người ngoài rẻ hơn, hoặc cho người ngoài trả góp mà đòi người nhà trả một lần, là vi phạm.
- Thời hạn. 3 tháng với bất động sản, 1 tháng với động sản, tính từ ngày những người cùng sở hữu nhận được thông báo. Hết hạn mà không ai mua thì mới được bán ra ngoài.
Xấu:
Chị hai nói miệng là không mua đâu, em cứ ký với anh đi.
Tốt:
Đây là thông báo bán có chữ ký nhận của chị hai ngày 5/6, ghi giá và cách trả giống hệt hợp đồng này; kèm văn bản chị hai ký từ chối mua ngày 20/6.
Khác nhau ở chỗ: bản tốt để lại giấy mà người mua cầm được. Bản xấu để lại một lời hứa mà người nói có thể quên sau ba tháng.

Người mua phần gặp gì nếu bước chào bán bị bỏ qua?
Người đồng sở hữu bị bỏ qua có thể yêu cầu Toà án chuyển quyền và nghĩa vụ của người mua sang cho họ, trong 3 tháng kể từ ngày phát hiện vi phạm. Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường, theo khoản 3 Điều 218 Bộ luật Dân sự 2015.
Hậu quả người mua nhìn thấy: mình đã trả tiền, đã công chứng, có khi đã đăng ký biến động, nhưng tài sản có thể chuyển sang người khác. Việc đòi lại tiền và bồi thường khi đó là một vụ việc riêng với người bán.
Điểm đáng lo nhất nằm ở mốc thời gian. 3 tháng tính từ ngày phát hiện, không tính từ ngày ký. Theo cách đọc của người viết, một người đồng sở hữu ở xa, không biết giao dịch, thì mốc phát hiện có thể đến rất muộn, và giao dịch của người mua treo trong suốt khoảng đó.

Mua đúng rồi thì người mua phần được gì, mất gì?
Người mua trở thành một đồng chủ sở hữu, không phải chủ của cả căn. Muốn bán hay thế chấp toàn bộ vẫn cần những người còn lại.
Theo điểm b khoản 2 Điều 27 Luật Đất đai 2024, nếu quyền sử dụng đất chia được theo phần, người có phần phải đăng ký biến động hoặc tách thửa, làm thủ tục cấp giấy chứng nhận rồi mới thực hiện quyền với phần của mình. Nếu không chia được theo phần, các thành viên cùng thực hiện hoặc uỷ quyền một người đại diện.
Lối ra cuối cùng là chia tài sản chung. Điều 219 Bộ luật Dân sự 2015 cho mỗi đồng chủ sở hữu quyền yêu cầu chia; không chia được bằng hiện vật thì người muốn chia có quyền bán phần của mình. Cùng điều này cho chủ nợ của một đồng chủ sở hữu quyền yêu cầu chia để thu nợ. Nghĩa là người mua phần còn gánh thêm rủi ro từ khoản nợ của những người đứng tên cùng mình.
Năm bước kiểm trước khi ký
Bước 1 — Đọc giấy chứng nhận. Ai đứng tên, ghi chung hay ghi phần của từng người.
Bước 2 — Xác định loại sở hữu chung. Theo phần thì áp Điều 218; vợ chồng thì cần cả hai cùng quyết định.
Bước 3 — Xin bản thông báo bán có chữ ký nhận của từng đồng chủ sở hữu, và đối chiếu điều kiện trong thông báo với hợp đồng mình sắp ký.
Bước 4 — Xin văn bản từ chối mua của từng người, hoặc chờ đủ 3 tháng kể từ ngày cuối cùng có người nhận thông báo.
Bước 5 — Công chứng hoặc chứng thực hợp đồng, như điểm a khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 2024 yêu cầu. Cách chọn giữa hai hình thức có ở bài công chứng hay chứng thực.
Không bao giờ nhận lời "mấy người kia đồng ý rồi" thay cho văn bản từ chối mua. Toà án xét giấy, không xét lời kể của người bán.
Ai KHÔNG phù hợp
Mặt yếu nói trước: mua một phần nhà đất là mua một quyền bị giới hạn. Người mua không tự quyết được toàn bộ tài sản, và giá trị phần đó phụ thuộc vào thái độ của những người cùng đứng tên.
- Người cần vay ngân hàng bằng chính tài sản đang mua. Thế chấp toàn bộ cần tất cả người đứng tên đồng ý.
- Người muốn toàn quyền sửa chữa, cho thuê, bán lại. Mọi việc lớn đều phải bàn với người khác.
- Người mua khi quan hệ giữa các đồng chủ sở hữu đang căng thẳng. Đó là lúc quyền ưu tiên mua dễ bị dùng làm công cụ tranh chấp nhất.
Lật lại, người mua phần từ người thân trong gia đình mình, có đủ văn bản từ chối của từng người, và đất chia được để tách thửa, thì rủi ro ở mức quản lý được. Mayhomes - Chi nhánh Nha Trang khuyên đọc tên trên giấy chứng nhận trước khi nghe giá.
Ai nên mua — và ai không nên
Phù hợp nếu…
- Anh/chị được chào mua một phần nhà đất mà trên giấy chứng nhận có từ hai người đứng tên trở lên.
- Anh/chị là một đồng chủ sở hữu, muốn bán phần của mình cho người ngoài mà không bị kiện ngược.
Chưa phù hợp nếu…
- Anh/chị mua trọn một bất động sản và tất cả người đứng tên cùng ký bán. Khi đó không có "phần" nào bị bán riêng, quyền ưu tiên mua không phát sinh.
- Anh/chị cần phương án cho một tranh chấp đang diễn ra. Việc đó cần luật sư đọc hồ sơ cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Đồng sở hữu có được tự bán phần của mình không?
Được, nếu là sở hữu chung theo phần. Khoản 1 Điều 218 Bộ luật Dân sự 2015 cho mỗi người quyền định đoạt phần của mình, nhưng trước khi bán cho người ngoài phải thông báo bằng văn bản cho những người cùng sở hữu và chờ 3 tháng với bất động sản.
Nếu người bán không chào cho đồng chủ sở hữu trước thì người mua bị gì?
Người đồng sở hữu bị bỏ qua có 3 tháng kể từ ngày phát hiện để yêu cầu Toà án chuyển quyền và nghĩa vụ của người mua sang cho họ. Nếu Toà chấp nhận, người mua mất giao dịch và phải đòi lại tiền, đòi bồi thường từ bên có lỗi.
Vợ bán phần của mình trong nhà chung với chồng có áp dụng quyền ưu tiên mua không?
Không theo cơ chế này. Tài sản chung vợ chồng là sở hữu chung hợp nhất theo Điều 213 Bộ luật Dân sự 2015, không có "phần" xác định để bán riêng; việc định đoạt theo thoả thuận của hai người hoặc theo quy định pháp luật.
Mua được một phần rồi có ra sổ riêng không?
Tuỳ đất có chia được theo phần hay không. Theo Điều 27 Luật Đất đai 2024, chia được thì đăng ký biến động hoặc tách thửa để cấp giấy chứng nhận; không chia được thì người mua cùng những người còn lại thực hiện quyền, hoặc uỷ quyền một người đại diện.
Số liệu trong bài lấy từ đâu (7 mục)
| Khẳng định trong bài | Căn cứ |
|---|---|
| Khoản 1 và khoản 3 Điều 218 Bộ luật Dân sự 2015: mỗi chủ sở hữu chung theo phần có quyền định đoạt phần của mình; khi bán phần đó, các chủ sở hữu chung khác được quyền ưu tiên mua; thời hạn 03 tháng với bất động sản, 01 tháng với động sản, tính từ ngày họ nhận được thông báo về việc bán và các điều kiện bán; thông báo phải bằng văn bản và điều kiện bán cho họ phải giống điều kiện bán cho người ngoài | Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, Điều 218 (toàn văn trên hethongphapluat.com) |
| Khoản 3 Điều 218 Bộ luật Dân sự 2015: bán phần quyền sở hữu mà vi phạm quyền ưu tiên mua thì trong 03 tháng kể từ ngày phát hiện vi phạm, chủ sở hữu chung có quyền yêu cầu Toà án chuyển sang cho mình quyền và nghĩa vụ của người mua; bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường | Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, Điều 218 |
| Khoản 2 Điều 218 Bộ luật Dân sự 2015: việc định đoạt tài sản chung hợp nhất theo thoả thuận của các chủ sở hữu chung hoặc theo quy định của pháp luật | Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, Điều 218 |
| Điều 209 Bộ luật Dân sự 2015: sở hữu chung theo phần là sở hữu chung mà phần quyền của mỗi chủ sở hữu được xác định; Điều 210: sở hữu chung hợp nhất là sở hữu chung mà phần quyền của mỗi người không được xác định; Điều 213: sở hữu chung của vợ chồng là sở hữu chung hợp nhất có thể phân chia | Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, Điều 209, 210, 213 |
| Điều 219 Bộ luật Dân sự 2015: mỗi chủ sở hữu chung có quyền yêu cầu chia tài sản chung có thể phân chia; không chia được bằng hiện vật thì người yêu cầu chia có quyền bán phần của mình; chủ nợ của một đồng chủ sở hữu có thể yêu cầu chia tài sản chung để thi hành nghĩa vụ | Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, Điều 219 |
| Điểm b khoản 2 Điều 27 Luật Đất đai 2024: nhóm người có chung quyền sử dụng đất mà quyền đó chia được theo phần thì từng thành viên muốn thực hiện quyền với phần của mình phải đăng ký biến động hoặc tách thửa, làm thủ tục cấp giấy chứng nhận; không chia được theo phần thì các thành viên cùng thực hiện hoặc uỷ quyền người đại diện | Luật Đất đai 2024, Điều 27 (toàn văn trên hethongphapluat.com) |
| Điểm a khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 2024: hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất phải được công chứng hoặc chứng thực | Luật Đất đai 2024, Điều 27 |
