Nhiều người mất quyền khởi kiện không phải vì chờ quá lâu, mà vì đếm sai ngày bắt đầu và vì không biết cách làm đồng hồ chạy lại.
Có một câu chuyện lặp lại đủ nhiều để đáng viết ra. Người mua theo đuổi một dự án chậm suốt bốn năm: gửi đơn, đi họp cư dân, chờ chủ đầu tư hứa hết lần này tới lần khác. Đến khi quyết định kiện thì được hỏi lại một câu ngắn - anh biết mình bị vi phạm từ ngày nào.
Đó là câu hỏi về thời hiệu, và nó thường quyết định kết cục trước cả khi bàn tới đúng sai.
Ba năm, nhưng đếm từ đâu
Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Toà án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 3 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.
Ba mốc hay bị nhầm với nhau:
| Mốc | Có phải mốc bắt đầu đếm không |
|---|---|
| Ngày ký hợp đồng | Không |
| Ngày bên kia thực sự vi phạm | Không hẳn - nếu lúc đó mình chưa biết và chưa buộc phải biết |
| Ngày mình biết hoặc phải biết mình bị xâm phạm | Đúng |
Cụm "phải biết" là phần nặng nhất trong định nghĩa. Nó có nghĩa là không thể lấy lý do mình không để ý. Nếu hợp đồng ghi bàn giao vào một mốc cụ thể và mốc đó trôi qua mà không có nhà, thì từ thời điểm ấy người mua đã ở trạng thái "phải biết", dù không ai gửi thông báo gì.
-> Hệ quả thực tế: mỗi lần chủ đầu tư hứa một mốc mới mà không có văn bản, đồng hồ vẫn tiếp tục chạy từ mốc cũ. Lời hứa miệng làm người mua yên tâm mà không làm đồng hồ dừng lại.
Hết thời hiệu thì mất cái gì
Không mất quyền. Mất công cụ.
Nghĩa vụ dân sự vẫn tồn tại. Nếu bên kia tự nguyện thực hiện thì vẫn hợp pháp và không được đòi lại. Nhưng khi ra toà, nếu bên bị kiện yêu cầu áp dụng thời hiệu, vụ việc bị đình chỉ.
Chi tiết đáng chú ý nằm ở chữ "nếu": toà không tự động áp dụng thời hiệu cho tranh chấp hợp đồng, phải có một bên yêu cầu. Trên thực tế thì bên có luật sư gần như luôn yêu cầu, nên đừng trông chờ vào chỗ này.
Nhóm tranh chấp không bị giới hạn thời hiệu
Đây là phần tạo ra khác biệt lớn nhất giữa hai vụ việc trông giống nhau.
Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015 quy định không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu và yêu cầu đòi lại tài sản, trừ trường hợp luật có quy định khác.
Nghĩa là cùng một câu chuyện có thể đi hai đường tuỳ cách đặt vấn đề:
- Kiện đòi phạt vi phạm và bồi thường vì chậm bàn giao - đây là tranh chấp về nghĩa vụ trong hợp đồng,
chịu thời hiệu 3 năm.
- Kiện đòi lại tài sản hoặc yêu cầu công nhận quyền sở hữu - thuộc nhóm không áp dụng thời hiệu.
-> Đây là lý do một hồ sơ để lâu vẫn có thể còn đường đi, nhưng phải là đường khác với đường ban đầu, và phải có căn cứ thật cho cách đặt vấn đề mới. Đây cũng là điểm đáng hỏi luật sư nhất khi hồ sơ đã cũ.
Ba cách làm đồng hồ chạy lại hoặc dừng lại
Không cần chờ tới khi kiện mới nghĩ tới chuyện này. Ba việc dưới đây làm được ngay trong lúc đang thương lượng.
Một - lấy văn bản thừa nhận nghĩa vụ. Khi bên kia thừa nhận bằng văn bản rằng mình còn nghĩa vụ, hoặc thực hiện một phần nghĩa vụ, thì đó là mốc mới. Trong thực tế, một biên bản làm việc có chữ ký và con dấu, ghi rõ chủ đầu tư cam kết mốc bàn giao mới, có giá trị hơn hẳn mười cuộc gọi.
Hai - giữ chứng cứ về trở ngại khách quan. Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời gian xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan không tính vào thời hiệu. Chi tiết về khái niệm bất khả kháng nằm ở dieu-khoan-bat-kha-khang-trong-hop-dong-nha.
Ba - đừng để mọi trao đổi chỉ nằm trên điện thoại. Đây là việc rẻ nhất và bị bỏ qua nhiều nhất. Sau mỗi buổi làm việc, gửi một thư điện tử tới địa chỉ ghi trong hợp đồng, tóm tắt lại nội dung đã trao đổi và đề nghị xác nhận. Kể cả khi bên kia không trả lời, mình vẫn có một tài liệu có ngày tháng.
Bài học rút gọn thành một câu: lời hứa không có ngày tháng thì không dừng được đồng hồ.
Cái bẫy ở đây không phải là chủ đầu tư gian dối. Nó nằm ở chỗ mỗi lời hứa mới đều làm người mua yên tâm thêm vài tháng, mà chuỗi những khoảng vài tháng ấy cộng lại chính là ba năm.
Với thị trường ven biển, có một điểm riêng
Nhiều sản phẩm ở khu vực ven biển miền Trung có chu kỳ dài: từ lúc ký tới lúc bàn giao vài năm, từ lúc bàn giao tới lúc có giấy chứng nhận thêm vài năm nữa. Nghĩa là một hợp đồng có thể phát sinh hai mốc thời hiệu khác nhau cho hai nhóm vấn đề khác nhau - chuyện bàn giao và chuyện giấy tờ.
Người mua thường gộp chúng làm một và chờ cho tới khi cả hai cùng ngã ngũ. Cách an toàn hơn là tách ra: mỗi khi một nghĩa vụ đến hạn mà không được thực hiện, có một văn bản riêng cho nghĩa vụ đó. Nguyên nhân chậm cấp giấy chứng nhận và cách đọc chúng nằm ở cham-cap-so-hong-nguyen-nhan-thuong-gap.
Ai KHÔNG cần lo về thời hiệu
Người đang trong giai đoạn đầu và mọi thứ đúng tiến độ. Chưa có xâm phạm thì chưa có đồng hồ nào chạy.
Người mua nhà có sẵn, sang tên xong. Nghĩa vụ chính đã hoàn tất, phần còn lại thường là các vấn đề về quyền sở hữu - thuộc nhóm Điều 155 nêu trên.
Ngược lại, nhóm cần để ý nhất là người đã đóng phần lớn tiền, dự án chậm hơn một năm, và tất cả những gì nhận được cho tới nay là các mốc hứa qua điện thoại. Trình tự xử lý cho nhóm này nằm ở kien-nghi-va-khieu-nai-khi-cdt-vi-pham-hop-dong và du-an-cham-ban-giao-nguoi-mua-lam-gi.
Điều bài này không nói
Bài này không xác định thời hiệu cho một vụ việc cụ thể. Mốc bắt đầu đếm phụ thuộc vào tình tiết của chính hồ sơ đó, và trong nhiều trường hợp bản thân việc xác định ngày "biết hoặc phải biết" đã là một tranh luận riêng cần luật sư. Bài cũng không đánh giá bất kỳ chủ đầu tư hay dự án nào.
Câu hỏi thường gặp
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là bao lâu?
Ba năm, theo Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015. Nhưng ba năm đó không tính từ ngày ký hợp đồng, cũng không tính từ ngày bên kia vi phạm, mà tính từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền lợi hợp pháp của mình bị xâm phạm.
Hết thời hiệu thì có mất quyền không?
Không mất quyền, nhưng mất công cụ. Toà vẫn nhận đơn, nhưng nếu bên bị kiện yêu cầu áp dụng thời hiệu thì vụ việc bị đình chỉ. Nghĩa là khoản nợ hay nghĩa vụ vẫn tồn tại về mặt dân sự, chỉ là không còn cưỡng chế được bằng bản án.
Tranh chấp nào không bị giới hạn thời hiệu?
Theo Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015, yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu và yêu cầu đòi lại tài sản không áp dụng thời hiệu, trừ trường hợp luật quy định khác. Đây là lý do một tranh chấp đòi tài sản và một tranh chấp về nghĩa vụ trong hợp đồng có thể có kết cục khác nhau dù cùng một câu chuyện.
Có cách nào làm đồng hồ thời hiệu chạy lại không?
Có, và cách rẻ nhất là lấy được văn bản trong đó bên kia thừa nhận nghĩa vụ hoặc thực hiện một phần nghĩa vụ. Ngoài ra Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời gian xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan không tính vào thời hiệu.
Số liệu trong bài lấy từ đâu (3 mục)
| Khẳng định trong bài | Căn cứ |
|---|---|
| Thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Toà án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 3 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm | Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015 |
| Không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu và yêu cầu đòi lại tài sản, trừ trường hợp luật có quy định khác | Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015 |
| Thời gian xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan không tính vào thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự | Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015 |
