Tranh chấp về việc ai là người có quyền sử dụng một thửa đất phải qua hoà giải tại Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi có đất, trong 30 ngày, trước khi toà án hoặc uỷ ban cấp trên thụ lý; tranh chấp về thừa kế, hợp đồng chuyển nhượng hay chia tài sản chung vợ chồng không bị ràng buộc bước này. Bài đọc Điều 235, 236 Luật Đất đai 2024 và hướng dẫn của Toà án nhân dân tối cao cho người mua đất ở Khánh Hoà.

Một người mua đất ở Diên Khánh phát hiện hàng rào nhà bên cạnh lấn sang thửa của mình 0,4 m theo sơ đồ trên sổ. Người đó mang đơn ra toà và bị trả đơn, vì chưa có biên bản hoà giải của xã. Một người khác tranh chấp với anh em về di sản là một thửa đất ở Vĩnh Thái, mất hai tháng chờ xã hoà giải trong khi bước đó không bắt buộc với trường hợp của mình.
Hai người này đi sai cửa theo hai chiều ngược nhau. Bài này đặt ranh giới giữa hai loại tranh chấp bằng chính văn bản: Điều 235, 236 Luật Đất đai 2024 và hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao.
Tranh chấp nào bắt buộc hoà giải tại UBND cấp xã?
Tranh chấp về việc ai là người có quyền sử dụng thửa đất, kể cả tranh chấp ranh giới, phải được hoà giải tại Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi có đất trước khi toà án hoặc uỷ ban cấp trên thụ lý. Đó là nội dung khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai 2024, hiệu lực từ 01/8/2024, và được Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán xác định là điều kiện khởi kiện.
Người có đơn nộp tại xã nơi có đất. Chủ tịch xã lập Hội đồng hoà giải. Hội đồng họp, lập biên bản, và biên bản đó là tấm vé để đi tiếp. Thiếu tấm vé này, toà trả đơn, không xét nội dung.
| Loại tranh chấp | Hoà giải tại xã | Căn cứ |
|---|---|---|
| Ai có quyền sử dụng thửa đất | Bắt buộc | Điều 235 Luật Đất đai 2024; NQ 04/2017 |
| Ranh giới giữa hai thửa | Bắt buộc | Giải đáp 01/2021/GĐ-TANDTC |
| Thừa kế quyền sử dụng đất | Không bắt buộc | Khoản 2 Điều 3 NQ 04/2017 |
| Hợp đồng chuyển nhượng, đặt cọc | Không bắt buộc | Khoản 2 Điều 3 NQ 04/2017 |
| Chia tài sản chung vợ chồng là đất | Không bắt buộc | Khoản 2 Điều 3 NQ 04/2017 |
| Tranh chấp thương mại liên quan đất | Hoà giải thương mại | Khoản 3 Điều 235 |
Bảng do người viết tổng hợp từ các nguồn dẫn ở cuối bài. Tạp chí Toà án nhân dân số 17/2024 ghi nhận hai văn bản hướng dẫn chưa thống nhất hoàn toàn về phạm vi, nên với trường hợp nằm ở ranh, hỏi thư ký toà trước khi nộp đơn.
Hoà giải tại xã diễn ra thế nào, mất bao lâu?
Hội đồng hoà giải do Chủ tịch xã lập phải hoà giải xong trong 30 ngày kể từ ngày nhận đơn, lập biên bản có chữ ký các bên và xác nhận thành hoặc không thành. Luật Đất đai 2013 cho 45 ngày; luật 2024 rút còn 30 ngày theo điểm c khoản 2 Điều 235.
Thành phần hội đồng gồm Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch xã làm chủ tịch hội đồng, đại diện Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã, công chức địa chính, và người sống lâu năm ở địa phương biết rõ nguồn gốc đất nếu có. Xã có thể mời thêm người khác. Người có đơn nên nhìn vào thành phần này để chuẩn bị: công chức địa chính đọc hồ sơ và bản đồ, người cao tuổi nói về lịch sử sử dụng đất. Hai nguồn chứng cứ đó quyết định biên bản.

Nếu một bên không ký biên bản khi hoà giải không thành, chủ tịch hội đồng và các thành viên ký, đóng dấu uỷ ban và gửi cho các bên theo điểm đ khoản 2. Quy định này chặn cách kéo dài bằng việc vắng mặt hoặc từ chối ký.
Hoà giải thành mà làm thay đổi ranh giới, diện tích hoặc người sử dụng đất thì chưa xong. Khoản 4 Điều 235 buộc các bên trong 30 ngày làm việc gửi văn bản công nhận kết quả hoà giải tới cơ quan có thẩm quyền để đăng ký, cấp giấy chứng nhận. Bài trên Tạp chí Toà án chỉ ra văn bản này chưa được hướng dẫn rõ là biên bản của xã hay quyết định của toà; người đọc hỏi Văn phòng đăng ký đất đai Khánh Hoà trước khi mang biên bản đi đăng ký.
Hoà giải không thành thì nộp đơn ở đâu?
Có giấy chứng nhận hoặc giấy tờ theo Điều 137 thì đi toà án; không có giấy tờ thì được chọn giữa Uỷ ban nhân dân cấp có thẩm quyền và toà án. Đó là khung của Điều 236 Luật Đất đai 2024.
Tranh chấp về tài sản gắn liền với đất, như nhà xây trên thửa đang tranh chấp, cũng thuộc toà án. Tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại liên quan đất đai, ví dụ giữa hai doanh nghiệp về hợp đồng hợp tác trên khu đất, thuộc toà án hoặc trọng tài thương mại.
Từ 01/7/2025, cấp huyện không còn trong bộ máy hành chính, nên thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Chủ tịch UBND cấp huyện được chuyển theo Nghị định 151/2025/NĐ-CP. Người đọc đối chiếu văn bản hợp nhất mới nhất để biết đơn của mình thuộc Chủ tịch UBND cấp xã hay cấp tỉnh.

Người mua đất ở Khánh Hoà dùng quy định này để làm gì trước khi mua?
Trước khi đặt cọc, người mua hỏi xã nơi có đất xem thửa đó có đơn tranh chấp đang hoà giải không, vì một thửa đang trong thời hạn 30 ngày hoà giải là thửa chưa thể sang tên sạch. Xã lưu biên bản hoà giải theo điểm d khoản 2 Điều 235, nên câu hỏi này có chỗ để trả lời.
Người mua cũng nên đọc sơ đồ thửa trên giấy chứng nhận và đo lại ranh thực tế. Lệch ranh nhỏ ở Nha Trang, Diên Khánh, Cam Lâm thường do tường rào xây theo thoả thuận miệng giữa hai nhà cũ. Khi một bên bán, thoả thuận miệng không đi theo sổ. Người mua phát hiện sau khi sang tên sẽ phải bắt đầu từ bước hoà giải ở xã với một người hàng xóm chưa từng gặp.
Bài đất có nguồn gốc giao trái thẩm quyền cấp sổ được không và bài mua nhà có tài sản gắn liền chưa đăng ký trên sổ nêu hai nhóm hồ sơ hay sinh tranh chấp về quyền sử dụng đất, tức nhóm phải qua hoà giải ở xã. Với sổ ghi hai loại đất trên một thửa, bài sổ ghi vừa đất ở vừa đất vườn tách ra thế nào nêu cách đọc phần diện tích.
Ba bước khi đã có tranh chấp
Bước 1 — Xếp loại tranh chấp. Đối chiếu bảng ở mục đầu: tranh chấp về quyền sử dụng hoặc ranh giới thì nộp đơn tại xã nơi có đất; thừa kế, hợp đồng, chia tài sản vợ chồng thì nộp thẳng toà.
Bước 2 — Chuẩn bị chứng cứ cho hội đồng. Giấy chứng nhận, trích lục bản đồ địa chính, biên lai thuế đất qua các năm, ảnh hiện trạng, tên người cao tuổi có thể xác nhận nguồn gốc. Công chức địa chính và người sống lâu năm là hai thành viên đọc được hai nhóm chứng cứ này.
Bước 3 — Giữ biên bản và đếm ngày. Biên bản hoà giải không thành có chữ ký, dấu xã là điều kiện nộp đơn ra toà. Hoà giải thành có thay đổi ranh giới thì 30 ngày làm việc để đăng ký biến động; quá hạn là một vòng thủ tục nữa.
Ai KHÔNG phù hợp
Người muốn tránh gặp mặt bên kia không dùng được đường tắt nào với tranh chấp về quyền sử dụng đất, vì hội đồng hoà giải họp có mặt các bên; uỷ quyền cho luật sư dự được nhưng không bỏ qua được phiên hoà giải.
Người đang tranh chấp hợp đồng đặt cọc hoặc thừa kế không cần chờ xã; nộp đơn ở xã trong trường hợp này không sai luật nhưng mất 30 ngày cho một bước toà không đòi hỏi.
Người mua đất đang có đơn tranh chấp ở xã nên dừng cho tới khi có biên bản hoà giải thành đã được đăng ký, hoặc bản án có hiệu lực. Giá rẻ vì có tranh chấp là giá chưa trừ thời gian và chi phí đi đòi.
Không bao giờ nộp đơn ra toà về ranh giới đất khi chưa cầm biên bản hoà giải của xã trong tay. Toà trả đơn, thời gian chờ trả đơn cộng với 30 ngày hoà giải sau đó là hai tháng mất trắng, trong khi hàng rào vẫn đứng ở chỗ cũ.
Căn cứ trong bài lấy từ Luật Đất đai 2024, Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP và bài phân tích trên Tạp chí Toà án nhân dân ngày 27/12/2024; thẩm quyền của từng cấp uỷ ban sau ngày 01/7/2025 cần đối chiếu Nghị định 151/2025/NĐ-CP và văn bản hợp nhất mới nhất.
Câu hỏi thường gặp
Tranh chấp ranh giới với hàng xóm có phải hoà giải ở xã trước không?
Có. Tranh chấp về ranh giới thửa đất là tranh chấp ai có quyền sử dụng phần đất đó, thuộc diện phải hoà giải tại UBND cấp xã nơi có đất theo Điều 235 Luật Đất đai 2024. Toà án sẽ trả đơn nếu chưa có biên bản hoà giải không thành của xã.
Hoà giải ở xã mất bao lâu?
Tối đa 30 ngày kể từ ngày UBND cấp xã nhận đơn, theo điểm c khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai 2024. Luật Đất đai 2013 cho phép 45 ngày; luật mới rút còn 30 ngày.
Tranh chấp thừa kế đất có bắt buộc hoà giải ở xã không?
Không. Theo Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP, tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất, tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng và chia tài sản chung vợ chồng là quyền sử dụng đất không phải hoà giải tại xã trước khi khởi kiện. Người có nhu cầu có thể nộp đơn thẳng tới toà án có thẩm quyền.
Hoà giải thành ở xã rồi thì có cần ra toà nữa không?
Không cần ra toà để tranh chấp, nhưng nếu kết quả hoà giải làm thay đổi ranh giới, diện tích hoặc người sử dụng đất thì trong 30 ngày làm việc các bên phải gửi văn bản công nhận kết quả hoà giải tới cơ quan đăng ký đất đai để cập nhật và cấp giấy chứng nhận, theo khoản 4 Điều 235.
Số liệu trong bài lấy từ đâu (3 mục)
| Khẳng định trong bài | Căn cứ |
|---|---|
| Điều 235 Luật Đất đai 2024 (Luật số 31/2024/QH15, hiệu lực 01/8/2024): Nhà nước khuyến khích các bên tự hoà giải; trước khi cơ quan có thẩm quyền giải quyết, các bên phải hoà giải tại UBND cấp xã nơi có đất; Chủ tịch UBND cấp xã lập Hội đồng hoà giải gồm Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch UBND làm chủ tịch hội đồng, đại diện Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã, công chức địa chính, người sinh sống lâu năm biết rõ nguồn gốc đất; thời hạn hoà giải không quá 30 ngày kể từ ngày nhận đơn (Luật Đất đai 2013 là 45 ngày); biên bản có chữ ký các bên và xác nhận hoà giải thành hoặc không thành; hoà giải thành mà thay đổi ranh giới, diện tích hoặc người sử dụng đất thì trong 30 ngày làm việc gửi văn bản công nhận kết quả hoà giải tới cơ quan có thẩm quyền để đăng ký, cấp giấy chứng nhận | Tạp chí Toà án nhân dân, bài 'Hoà giải tranh chấp đất đai theo Luật Đất đai năm 2024 và một số kiến nghị thực thi', tác giả Tạ Đình Tuyên và Nguyễn Thành Nhân, đăng 27/12/2024 — https://tapchitoaan.vn/hoa-giai-tranh-chap-dat-dai-theo-luat-dat-dai-nam-2024-va-mot-so-kien-nghi-thuc-thi12713.html — người đọc đối chiếu toàn văn luật tại vbpl.vn |
| Khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao: tranh chấp 'ai là người có quyền sử dụng đất' chưa hoà giải tại UBND cấp xã thì chưa đủ điều kiện khởi kiện; tranh chấp khác liên quan quyền sử dụng đất như giao dịch, thừa kế quyền sử dụng đất, chia tài sản chung vợ chồng là quyền sử dụng đất thì hoà giải tại xã không phải điều kiện khởi kiện; Giải đáp 01/2021/GĐ-TANDTC yêu cầu hoà giải tại xã với tranh chấp quyền sử dụng đất và ranh giới thửa đất | Tạp chí Toà án nhân dân, bài đã dẫn (27/12/2024) |
| Điều 236 Luật Đất đai 2024: tranh chấp mà đương sự có giấy chứng nhận hoặc giấy tờ quy định tại Điều 137, và tranh chấp về tài sản gắn liền với đất, do Toà án giải quyết; tranh chấp không có giấy tờ thì đương sự chọn nộp đơn tại UBND cấp có thẩm quyền hoặc khởi kiện tại Toà án; tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại liên quan đất đai do Toà án hoặc Trọng tài thương mại giải quyết | Tổng hợp từ các trang tư vấn pháp luật (lsvn.vn, thuvienphapluat.vn) truy cập ngày 04/11/2026; thẩm quyền của cấp huyện sau ngày 01/7/2025 đã được chuyển theo Nghị định 151/2025/NĐ-CP — người đọc đối chiếu văn bản hợp nhất |
